NHỮNG LÁ CHẮN SỐ BẢO VỆ NGƯỜI DÂN TRƯỚC LỪA ĐẢO TRỰC TUYẾN
Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Các đối tượng có thể giả danh người thân, cán bộ cơ quan nhà nước, công an, ngân hàng hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để làm giả hình ảnh, giọng nói, danh tính nhằm đánh lừa người dân. Trước bất kỳ yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc truy cập đường link lạ, hãy nhớ: Dừng lại – kiểm tra – xác minh.
Trong thời đại công nghệ số, điện thoại thông minh và mạng xã hội ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống. Người dân có thể liên lạc, mua sắm, thanh toán, thực hiện thủ tục hành chính và tiếp cận nhiều thông tin hữu ích chỉ với một thiết bị kết nối internet. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đó là nguy cơ mất an toàn trên không gian mạng, trong đó các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng đa dạng và tinh vi.
Theo số liệu được công bố trong một báo cáo của Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 24 nghìn vụ lừa đảo trực tuyến với hàng chục kịch bản khác nhau, gây thiệt hại kinh tế lớn.
Đáng chú ý, các đối tượng lừa đảo không chỉ sử dụng những thủ đoạn quen thuộc như tin nhắn rác, email giả mạo, thông báo trúng thưởng mà còn lợi dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để giả mạo hình ảnh, giọng nói và danh tính của người khác.
Giả mạo người thân bằng trí tuệ nhân tạo
Một trong những thủ đoạn đáng chú ý là giả mạo người thân bằng trí tuệ nhân tạo. Các đối tượng có thể thu thập hình ảnh, giọng nói được đăng tải trên mạng xã hội để tạo ra hình ảnh hoặc giọng nói giống người thật, sau đó gọi điện hoặc gọi video với những tình huống khẩn cấp như người thân bị tai nạn cần tiền cấp cứu, con cháu cần tiền đóng học phí hoặc đang gặp sự cố cần chuyển tiền ngay.
Trước những trường hợp này, người dân cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không chuyển tiền ngay khi chưa xác minh. Hãy gọi lại cho người thân bằng số điện thoại quen thuộc, liên hệ với thành viên khác trong gia đình hoặc đặt câu hỏi mà chỉ người thân thực sự mới biết câu trả lời. Không vì một cuộc gọi khẩn cấp mà bỏ qua bước kiểm tra, xác minh.
Cảnh giác với các cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng
Bên cạnh đó, thủ đoạn giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, công an, tòa án, viện kiểm sát, ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ cũng tiếp tục được sử dụng. Đối tượng có thể biết trước một số thông tin cá nhân của nạn nhân, sau đó gọi điện thông báo liên quan đến vụ việc, vi phạm pháp luật, nợ cước, nợ ngân hàng hoặc hồ sơ cần xử lý.
Các đối tượng thường tạo tâm lý lo sợ, yêu cầu cung cấp căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc chuyển tiền với lý do “xác minh”, “đảm bảo”, “nộp phạt” hoặc “phục vụ điều tra”.
Người dân cần ghi nhớ: cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để giải quyết vụ việc qua điện thoại. Khi nhận được cuộc gọi có dấu hiệu bất thường, cần chủ động kết thúc cuộc gọi và liên hệ trực tiếp với cơ quan, đơn vị liên quan thông qua các kênh chính thức để kiểm tra.
Không để lòng tham, sự sợ hãi dẫn dắt
Ngoài các hình thức trên, lừa đảo trực tuyến còn xuất hiện dưới nhiều dạng như tuyển dụng việc làm trực tuyến với mức thu nhập cao; mời tham gia đầu tư, kinh doanh trên mạng; thông báo nhận quà, nhận tiền; giả mạo nhân viên ngân hàng, nhân viên giao hàng; gửi đường link yêu cầu cập nhật thông tin hoặc thông báo phạt nguội.
Điểm chung của nhiều thủ đoạn là đánh vào lòng tham, sự sợ hãi hoặc tâm lý muốn giải quyết nhanh chóng của nạn nhân. Vì vậy, người dân cần hình thành nguyên tắc: không vội vàng, không cung cấp thông tin cá nhân, không bấm vào đường link lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và không chuyển tiền khi chưa xác minh.
Đặc biệt, cần bảo vệ các thông tin quan trọng như số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP, mã xác thực và thông tin đăng nhập mạng xã hội. Không chụp, gửi hình ảnh căn cước công dân hoặc thông tin tài khoản ngân hàng cho người lạ qua mạng xã hội khi không thực sự cần thiết.
Đối với tài khoản mạng xã hội, người dân nên sử dụng mật khẩu đủ mạnh, không dùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản; bật bảo mật hai lớp khi có thể; hạn chế công khai các thông tin cá nhân như ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ nhà và thông tin về gia đình.
“Dừng lại – kiểm tra – xác minh” trước khi hành động
Mỗi người dân cần hình thành thói quen “dừng lại – kiểm tra – xác minh” trước những thông tin hoặc yêu cầu bất thường trên không gian mạng.
Nếu người tự xưng là con, cháu gọi điện xin tiền, hãy kiểm tra lại. Nếu người tự xưng là cán bộ yêu cầu chuyển tiền, hãy xác minh qua cơ quan chính thức. Nếu nhận được đường link yêu cầu đăng nhập hoặc cung cấp thông tin ngân hàng, không truy cập ngay. Nếu được mời đầu tư với lợi nhuận quá cao, cần đặc biệt cảnh giác.
Đối với người cao tuổi, các thành viên trong gia đình cần thường xuyên trao đổi, hướng dẫn cha mẹ, ông bà cách nhận biết các thủ đoạn lừa đảo mới; đồng thời thực hành những tình huống cụ thể như kiểm tra tài khoản, nhận biết đường link đáng ngờ, gọi lại để xác minh và báo cáo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Khi phát hiện tài khoản giả mạo, tin nhắn đáng ngờ hoặc dấu hiệu lừa đảo trên mạng xã hội, người dân cần sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng; đồng thời thông tin cho người thân và cơ quan chức năng khi cần thiết.
Công nghệ ngày càng phát triển, các thủ đoạn lừa đảo cũng có thể ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, nếu mỗi người dân trang bị kiến thức, giữ bình tĩnh và hình thành thói quen kiểm tra, xác minh trước khi hành động thì nguy cơ trở thành nạn nhân sẽ được giảm đáng kể.
Không có khoản tiền nào dễ kiếm đến mức không cần kiểm chứng. Không có cơ quan chính thống nào yêu cầu cung cấp mã OTP cho người khác. Không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi, tin nhắn hoặc video call chưa được xác minh.
Trước mỗi yêu cầu chuyển tiền trên không gian mạng, hãy dừng lại, kiểm tra và xác minh.
Mỗi người dân chủ động bảo vệ tài khoản, bảo vệ thông tin cá nhân chính là góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh, văn minh, để công nghệ thực sự trở thành công cụ phục vụ cuộc sống và phát triển kinh tế – xã hội.
